O Anxo negro de Manuel Gago (a atracción polos títulos)

O ser chamado de neno Ángel (logo Anxo) e de apelidos González Guerra marcou parte das miñas escollas literarias. Sentei no Seminario de Lugo na clase moitos anos a carón de González Paz, “salgan al encerado Guerra y Paz” dicíannos algúns curas. Esa foi a razón de que aos 14 anos me puxera a ler Guerra e paz de León Tolstói e foi unha sorte, unha das mellores novelas que lin e logo dei no vicio de repasar os grandes da literatura rusa. Aos 16 topei con outro título, Ángel Guerra de Benito Pérez Galdós, e paseino moi ben con tantas cousas como alí se din e seguín no realismo español. Xa en COU, con Alonso Montero no Masculino de Lugo, souben de Sobre los ángeles de Rafael Alberti, devoreino nunha tarde na Biblioteca da Deputación e acabei en Lorca, do que aínda non dei saído.

E así en moitas ocasións, como xa o pasara ben lendo El Código Da Vinci tamén me puxen con Ángeles y demonios de Dan Brown e ademais vin a película. Mesmo fun ao Brasil con O seminarista de Rubem Fonseca (viaxe literaria, por suposto). Nin que dicir ten que un dos meus poetas españois preferidos foi Ángel González ou que desde que lin Annabel Lee de Poe os versos The angels, not half so happy in heavenE os anjos, menos felizes no céu, na versión de Fernando Pessoa- fascináronme e converteuse nun dos meus poemas preferidos, que tanto expliquei aos meus alumnos de literatura.

Non sei como chamarlle a esta miña teima de ler o relacionado co propio nome, se narcisismo literario, se embiguismo lector. É igual porque me deu moi bo resultado sempre, que é o que me importa.

Vén isto a conto da novela de Manuel Gago. Sabía del polo seu traballo de xornalista e traballador da nosa cultura, pero non lle lera ficción. Ao ver o título, Anxo negro, xa se puxo en marcha a miña teima e merqueino, directo ao eReader e a ler. E, outra volta, toda a sorte do mundo coa escolla. Unha novela desas que se empeza e hai que rematala, porque non hai outro remedio, a historia faise a dona do noso lecer. Aínda que se tardan unhas cantas páxinas ata descubrir o título: “Un anxo negro é aquel que promove e defende os intereses da Igrexa nos lugares onde a Igrexa non debería estar, e que polo tanto emprega procedementos que a Igrexa non debería coñecer oficialmente”.

foto1-1

A ambientación é perfecta, hai multitude de feitos e lugares recoñecibles da nosa terra mais os personaxes pasan por alí porque andan ao seu, non como noutras historias nas que semella que o importante son os ambientes e espazos … e secundarios os personaxes. Desde a cociñeira que traballou con Cunqueiro ao taberneiro de Noia, o poeta Antón Avilés de Taramancos.

O feito ao redor do que xira toda a novela é o roubo dunha imaxe, dunha santa Mariña, nunha capela na Costa da Morte. Aí radica unha das excelencias da novela, aínda sendo no seu conxunto unha historia fantástica e chea de ficción, cada un dos seus fíos narrativos é totalmente verosímil.

Este  roubo da santa por uns mercenarios para unha trama de xente galega na que o cura lles sinala as pezas pode ser algo crible? Coma sempre, a realidade supera a ficción. Cando eu era máis mozo (xusto polos anos nos que decorre a acción) nas miñas terras luguesas operaba unha mafia que roubaba santos nas igrexas. Dicíase que os traballos os facían uns “mercenarios” mal pagados e detrás estaba xente da provincia que facía os encargos e lle daba saída á mercancía. Tamén que había algún cura moi sabido en arte que era quen informaba de onde se podía coller algo. Contaban as malas linguas que antes de morrer, a fidalga señora dun pazo lle dixo ás fillas: cando eu estea cadáver, a don Fulanito, o cura de tal, non o deixedes entrar nesta casa, que ten os ollos moi largos.

Hospital do Incio: a Virxe aleitando o meniño (fins do séc. XIII), só ten un peito. O finado cura, don Anxo, contaba que o mellor xeito de protexer as imaxes do roubo era facelas famosas, publicar moitas fotos para que os ladróns non puidesen “colocalas”

Hospital do Incio: a Virxe aleitando o meniño (fins do séc. XIII), só ten un peito. O finado cura, don Anxo, contaba que o mellor xeito de protexer as imaxes do roubo era facelas famosas, publicar moitas fotos para que os ladróns non puidesen “colocalas”

Nesta historia morre un cura e dous dos protagonistas viaxan a Vilanova dos Infantes para asistir ao roubo do cristo románico, ese que a cruz semella as pólas dunha árbore. E en marzo do 2015 en Vilanova dos Infantes a realidade superou outra vez o que se nos conta na novela de Manuel Gago. Unha das santas máis veneradas no noso país, a que inmortalizou Curros, a máis pequeniña e orixinal, a nosa Virxe do Cristal, foi roubada e asasinado o cura que a gardaba con devoción. Un suceso moi estraño, as autoridades non deron aínda atopado os culpables, detiveron a dous estranxeiros pero soltáronos por falta de probas. Pero a Santiña desapareceu, nada se volveu saber dela. E el non sería o roubo da Virxe o motivo principal e o asasinato do cura un dano colateral ou mesmo para despistar. En que parte do globo estará neste momento a imaxe cantada por Curros? Cal é a verdadeira orixe dese cristal de roca milagreiro? Desde logo que hai unha boa historia para escribir.

foto3-2

Vitoria Ogando coa Virxe do Cristal na man en 1973

Na novela aparece un cura con importantes conexións no Vaticano relacionado con asuntos económicos non moi santos. Hai un ano que todos soubemos da conmoción causada na xente pola detención dun cura que “vixiaba a caixa forte do Vaticano”; antes exercera aí ao lado, en Astorga. Talmente.

Outro dos elementos que lle dá verosimilitude á historia é ese sentimento galego universal na costa e na montaña, o sentirse parroquia. Un sempre era (e?) da súa parroquia, logo podía ser galego, español ou o que fixese falta. As festas eran por parroquias e saíase cos mozos e mozas da parroquia. Ademais, coma na novela, os santos da igrexa eran da parroquia, nin do cura nin do bispo; calquera ataque ao santo era un ataque á identidade parroquial colectiva.

E se para a historia da Santa Mariña hai que acudir a tempos de Filipe II e a outros países, non hai problema, para iso está a documentación que sempre algún profesor atopa nalgún mosteiro ou biblioteca!

Concluíndo, unha novela moi ben enfiada desde o comezo ao final, unha lingua axeitada e coidada. Que máis se pode pedir? Coma tantas veces non me fallou o instinto de escoller unha lectura polo título e o meu nome. Cal será a seguinte?

Outubro, 2016

Anxo González Guerra

http://www.anxo.info