María do Cebreiro: “É o momento de incorporar a idea de risco ó facer político, non só á arte ou á vida”

_mg_2591

Fotografía: Laura Dalama

16:00, Cafetería do CGAC, Santiago de Compostela. A uns escasos metros do Panteón de Rosalía e Castelao, María do Cebreiro, poetisa e filóloga, está xa a esperar por nós. Autora de poemarios como O deserto, A Guerra, Non queres que o poema te coñeza ou Os inocentes, a súa obra é referente tamén na investigación filolóxica e cultural como no seu ensaio Fogar impronunciable. Poesía e pantasma. Falamos con ela sobre poesía, cultura galega, Heidegger e os seus demos, a inocencia, a política ou sobre por que escribir nos nosos tempos.

-Quen é María do Cebreiro?

Eu non son quen para responder unha pregunta tan complexa que ademais ten a cuestión da identidade, que é unha das grandes cuestións dende o que sería a constitución moderna de suxeito e individuo, seguramente dende os gregos. Entón, en lugar de responder, vou ir nunha tanxente galega. A cuestión me interesa, xa que penso que a cuestión da identidade atravesa como unha liña de sentido transversal as procuras que teño tanto na creación como no pensamento. Ou sexa, diría que estou interesada en saber quen son. É unha pregunta que pode remitirme, como dicía aquela cita, a que “aqueles que buscan a verdade sempre corren o perigo de topala”, sendo unha pregunta perigosa nese sentido, xa que é difícil chegar a unha resposta e esta non pode ser definitiva.

Se é verdade que os nomes determinan algo no destino da concepción poética do que se pode nomear, tento atarme a esa singularidade e convertila nun espazo de liberdade. Moita xente pensa que é un alcume mais é mentira. Nunca escollería un pseudónimo así, a verdade! Foi unha creación dos meus pais, moi ligados na súa historia de amor paixonal. Eles casaron ó mes de coñecerse, e parece que toda a súa historia de amor está moi vinculada ó Cebreiro, un lugar de resonancias míticas e históricas, por iso me poñen o nome. Unha identidade así podería pasar por serlle leal á herdanza e ver nela a singularidade e a liberdade.

-Cando pensaches que escribir era unha necesidade? Rilke di nas súas cartas a un mozo poeta que a poesía é unha necesidade vital.

A resposta cadra ben coa anterior pregunta e responde no sentido de que o feito de formar parte dunha familia na que a creación era moi cotiá, fixo que eu máis ben quixese escapar da creación e por iso foi un salvoconduto á liberdade. Nunca procurei a escrita, herdei o hábito da escrita e logo cheguei a un punto en que non podía escapar, xa tiña moito publicado. No que ti e Rilke chamades paixón douvos a razón. É así, se non sentise esa necesidade non a exercitaría como o hábito da escrita. Non concibo a escrita como profesión senón como paixón.

_mg_2580

Fotografía: Laura Dalama

Non concibo a escrita como profesión senón como paixón”

Entón primeiro foi como unha especie de fuga musical á que sempre se retorna?

Agora reconcilieime con esa vocación. Cando empezas tes esa parte rebelde (que todos temos e debemos seguir mimando na vida) mais chegou un punto en que asumes o que es con máis tranquilidade. A min non me gustaba e segue sen gustarme moito o rol profesional do escritor, a solemnidade social, iso non me atrae. Eu escribo, se me chaman escritora, pois perfecto.

-Cando estiveches realmente segura de tí mesma na literatura? A escrita poética é tan líquida e perigosa que os xuízos son complexos.

Quizais o que diga é impopular, pero eu sempre estiven segura. Vou explicalo: moitas veces non tiven a seguridade, e sigo sen tela, de que queira publicar. Os meus amigos ás veces rinse dicindo “si, si, que vai ser este o teu derradeiro libro de poesía…” xa que eu escribo bastante. Moitas veces teño a sensación terminal, en relación á fin da escrita, a vivila de forma non traumática, máis ben como cando fas publicacións e rematas ciclos e non sentes a necesidade de seguir. Sobre aquilo que dudei e dudo foi sobre a vida pública, mais sobre a escrita como seiva, como algo que me alimenta, iso sempre vai comigo e forma parte da miña pel e identidade, carne, substancia. Non me sei pensar nen sentir sen a escrita e por iso case nunca tiven dúbidas. Tes dubidas de que tes un brazo ou unha perna? Non, e forma parte de min, por iso nunca tiven esas dúbidas.

-A obsesión pola publicacion e a falta de filtros no mundo editorial, dende o máis comercial até o máis independente, impediría concibir hoxe unha Emily Dickinson cos caixóns cheos de poemas inéditos até a súa morte.

Sí, eu cadro co diagnóstico. Das no cerne cunha cuestión que me interesa. Non abandonar nunca de vista unha certa clandestinidade radical vinculada á escritura, é un deber que é bastante incompatible con esa teima por facer unha literatura galega de consumo e comercial. Non teño nada en contra tampouco diso, eu non vivo da escrita nin quixen confundir o que me da de comer co que me fai libre. A escrita está vinculada á procura da liberdade. Se teño que resumir a miña vocación é o desexo de ser libre e dificilmente a liberdade pasa polas pautas de consumo. O mundo académico tamén está ligado a un mercado de consumo, sendo condicionados, graduando onde cedo e onde non, por exemplo na obsesión pola cantidade. Na literatura non quero facer concesións, é un camiño moi persoal e ese camiño me pode poñer en posicións incómodas fronte a min mesma, son riscos que quero correr. É esencial poñerse en risco e en perigo na literatura.

Eu non vivo da escrita nin quixen confundir o que me da de comer co que me fai libre”

-Que cree que aporta a súa obra á literatura galega e en especial á eclosión poética actual?

Eu separaría dúas cuestións que aparentemente son contraditorias. Por unha banda, unha certa noción lírica e tópica sobre o construto sentimental. Sobre este tema ten reflexionado bastante a profesora Helena Miguélez Carballeira na que analiza Galicia como unha nación sentimental (Galiza, um povo sentimental?, 2014) e como se constrúe ó longo da historia sobre o tópico do lirismo e a saudade, relacionado co piñeirismo e as articulacións de Galicia ligadas á saudade. Eu direi que todo iso (o imaxinario sentimental de Galicia) non me interesa nada e penso que é unha construcción cultural que precisa ser deconstruída, tal e como fai Helena. Dito iso, debo dicir que o discurso poético en Galicia ten moita forza e a min gústame reivindicalo como un luxo. Así como teño unha concepción crítica do lirismo galego, creo en troques que dende o s.XIX, sen remitirnos ós trobadores, refundámonos culturalmente dende a poesía, iso non me parece mal. A fins do s.XX dicíase que aquí faltaba unha grande novela galega, eu creo que non se pode ter todo. Hai tradicións moi potentes coa lírica, aínda tendo grandes narradores como Ferrín, excelso, mais non pasa nada por asumir que onde realmente somos moi potentes é na poesía. Ademais somos moito máis recoñecidos do que a xente pensa. Cando viaxo polo mundo satisfaime que a nosa poesía teña boa sona no Estado e fóra del, ás veces non somos conscientes disto. Esa herdanza e legado vai dende Rosalía até o s.XX con cimas como Cunqueiro ou Ferrín, que son un orgullo. Logo, hoxe en día, por falar dos rapaces de 20 anos, estanse a escribir cousas moi potentes.

Sobre o que intento facer nesa cadea, as intencións son iguais e non as podo xulgar, fago sempre o mellor que podo. Iso non son eu para dicilo.

-Cara onde imos na literatura en xeral e na galega en particular? Os intentos dunha grande narrativa galega con interese comercial son evidentes.

Descoñezo cara onde nos diriximos. A cultura é o contrario da programación, o exceso de planificación, de dirixismo, non a favorece. Non nego o papel da planificación cultural en certos momentos, pero a noción de planificación dende o punto de vista do escritor non debería existir. Non me gustaría saber cara onde vai todo. Se soubese o que vou escribir, non o faría, para min é sempre unha procura, tanto na área académica como na literaria. Buscar solucións para problemas é unha tarefa continua. Son camiños que pola súa natureza están abertos e cando rematan xa estás noutra pregunta, cando menos para min. Si diría o que che apuntei ó principio, que a confusión entre o éxito en relación ás vendas e á fortuna literaria dunha tradición pode facer dano a calquera literatura.

Hoxe en día, en relación co capitalismo e á entrada deste de forma particular na literatura, é para min o grande perigo: esquecer que hai un tipo de fortuna literaria que non pasa polo réxime comercial. Entón iso que semella unha evidencia, e que ata fai pouco estaba asumido, agora mesmo se pensamos na literatura galega, é case coma se non poidésemos distinguir, excepto na poesía que non se vende (onde priman os méritos estéticos), a diferenza entre mercado e calidade literaria. Unha vez escoitei dicir a un editor que estaban buscando á Virginia Woolf galega. A pesar de ter na cabeza a narradoras moi estimables, a ambición dunha narrativa experimental galega ou española, francesa ou inglesa, debe guiarnos a unha procura por unha narrativa experimental. Na poesía, a pesar do moito que se nos denoste como terra de poetas, si que hai unha ambición formal forte, mais na prosa non resulta doado topar esas figuras. Preguntas como  teriamos que comezar a facernos cunha articulacion máis forte da crítica. Así como hai anos si había un discurso crítico en galego e a súa literatura, hoxe en día unha crítica de longo alento ou recorrido vencellada á universidade é necesaria e bótoa en falta.

_mg_2629

Fotografía: Laura Dalama

Unha vez escoitei dicir a un editor que estaban buscando á Virginia Woolf galega”

Cres que hai algún tipo de decadencia ou deturpación fronte a outras épocas? Falas dunha falta de crítica e de experimentación coa fin dos grandes escritores europeos ou do “boom” latinoamericano, substituíndoos moitas veces pola novela negra nórdica.

Hai un libro moi divertido de David Foster Wallace, de capítulos diferentes, no que fai unha análise sobre a televisión. A súa irreverente tese di que a causa da decadencia da narrativa postmoderna norteamericana dos 90 (cando P. Bordieu fai un ensaio sobre a televisión) é debida a que o máis experimental atópase na televisión. Dá que pensar e é unha provocación. Eu penso que Wallace é un escritor tan ambicioso como renovador da narrativa experimental. Probablemente, e sen liberar ós escritores da súa responsabilidade, penso que o que alimenta a literatura (que no s.XIX era unha canteira para quen quería crear, verbalmente falando ou na creación de imaxes) hoxe en día é a canteira derivada do audiovisual. Que é o peor que pode facer un escritor ante esta constatación? Conformarse e darlle produtos ó prelo para enriquecerse dende a literatura. Eu non xulgo a ninguén que queira enriquecerse coa literatura, aínda que se é galego escolleu mal nación para facer iso (Risas). Pero é unha tentación económica que non me merece obxecións mais creo que dende o punto de vista literario non podemos baixar o listón. Decatarnos que hoxe en día competimos con espazos de creatividade estética moi potente e que non nacen da literatura é trazar algo semellante ó que facían coa fotografia e a pintura a fins do s.XIX, procurando alá onde estea o punto de ebullición, buscando formas para non cesala canteira do que aínda non foi inventado tecnicamente.

-Iso implica un cambio na hexemonía no medio. Sendo así, que lle pode dicir hoxe a poesía á sociedade?

Pois dicir aquela razón que atravesa esta conversa: detela maquinaria da lóxica comercial da literatura. A poesía demostra unha forma estética ligada á potencia da linguaxe na que o valor comercial non é o esencial, e mesmo así, a xente segue mercando poesía! Esa é a función social. Sobre isto hai moito debate e hai persoas que pensan que un poema político é un poema que afirma “Viva a revolución!”, e ó mellor a carga política do poema pode estar na suspensión dunha determinada orde de cousas que é o primado do capital. Esa pode ser a carga política aínda que fale de nardos, tundras ou manglares. Nunca hai unha resposta doada. De feito, pode haber poemas aparentemente revolucionarios no contido que precisamente porque non actúan con esa carga de profundidade na linguaxe e no real, ó final acaban sendo poesía non revolucionaria. Gústame sempre lembrar unha frase de J.Cortázar que decía que o primeiro deber do escritor revolucionario é ser revolucionario como escritor. E o di un escritor que non lle tremeu o pulso a abrazar causas como a do Che Guevara. E non só Cortázar, pode ser un poeta hermético italiano de mediados de século XX ou Paul Valèry.

_mg_2634

Fotografía: Laura Dalama

-Como creas os teus poemas? Saen inspirados abruptamente como dicía Nietzsche, parindo centauros? Os retocas moito?

(Risas) Para min a literatura é un proceso moi fisico e gústame pensar que é algo manual porque mesmo cando escribes en ordenador ou cadernos, como o que teño aquí, o primeiro impulso á escrita é a man en calquera soporte. Non teño manías ou rituais e non a concibo como unha actividade profesional, con horarios de oficina. Teño que loitar por limitar o caudal da escrita, para min é como unha especie de seiva que me atravesa e que preciso sacar fóra sen ningunha dificultade. Así escribo facendo calquera cousa, mesmo cando dou clase ou cando fago investigación e vénseme unha idea. Faga o que faga, de aí pode nacer algo.

-Gústache reler e modificar unha vez escrito?

Direi dúas cousas contraditorias, xa que a verdade está nos matices. Por unha banda son pouco partidaria da corrección e penso que dos poemas que escribín os que máis me gustan case non os toquei e cando xa saíron estaban listos e editados. Eu penso que eses poemas cos que me quedo, que son poucos,  estaban escritos moito antes dentro de min. Pode resultar místico aínda que non teño tanto ese sentimento. Sediméntase en ti e logo sae dunha forma perfecta para ti porque levas traballando na túa mente ese texto sen te decatar. É coma se os vivises sen telos na mente. Na poesía creo que a corrección excesiva pode matar e pode ser estirilizante. Gústame a escrita que ten algo de borrador, que ten algo de palpitante, na que se ve algo como imperfecto mais é isto o que lle outorga a beleza tal e como dicía Breton. É a sensacion dun corpo que palpita. Non me gustan os poemas demasiado perfectos e intachables, por iso os vexo fríos e distantes, a calor do proceso da escrita tense que conservar. Tampouco penso que haxa que escribir o primeiro que se che veña á cabeza.  

Gústame a escrita que ten algo de borrador, que ten algo de palpitante, na que se ve algo como imperfecto”

Eu penso que unha pexa do noso tempo é pensar como nese cinismo postmoderno de pretender que estamos por riba das cousas. Hai que asumir o misterio, eu non entendo porque escribo e tampouco entendemos o que nos mobe. Asumir a ignorancia. Que me gusta desa conexión co misterio? Asumir que non controlar todo é san e humilde. Ás veces fálase da inspiración como algo que fai crer a quen a ten que é un xenio divino, eu en realidade o relacionaría coa humildade. Como ti non sabes de onde chega iso que queres contar, só te acercas como unha canle, como se foses a sibila de Delfos en trance. Pode verse máis ben como que eu permito que isto pase por min e o comunico por se serve para alguén. Traballar dende a ignoracia e o misterio é importante, o contrario mata a inspiracion.

-Imos concretarnos agora na túa derradeira obra publicada, O deserto (2015). Neste poemario, a diferenza dos outros, a importancia da imaxe metaliteraria relaciónase con filmes como o de Renoir e imaxes pictóricas do Barroco ou o Quatroccento. Non che preocupa que a verba se vexa contaminada pola imaxe, que perda ou gañe poder de evocación? N´O estadio do espello hai moitas referencias culturais que aquí parecen pasar a un nivel xa visual por primeira vez.

Podería ocorrer iso que dis, un perigo no que non pensei xa que as fago como as sinto. Vía sentido en facer un libro ilustrado xa que na maior parte dos meus cadernos teño imaxes que configuran un collage intuitivo, recreando a idea do devocionario ilustrado e do caderno ó que van parar imaxes que disparan a escrita ou á inversa. O perigo que apuntas, que podería estar aí, penso que un xeito de conxuralo sería entender que as imaxes non ilustran a palabra nin a palabra a imaxe, non hai unha revisión unidireccional ou birideccional entre palabra e imaxe. Unha imaxe admite ser lida e un texto permítese ser visto, un poema vémolo e lémolo, como tamén lemos a imaxe e non só a vemos. Ese tipo de relación non biunívoca dun medio a outro, senón de potencia dos dous medios que coexisten nunha xustaposición violenta, amosan que non son pés de foto. Hai algúns casos en que tampouco se entende por que esa imaxe e non outra están relacionadas. Hai poemas ligados á imaxe na imaxinación que non están postos un logo doutro.

Paréceme certo ese perigo no xiro performativo da poesía contemporánea non galega. Ti cando vas ler o teu poema pareces un carca porque hoxe tes que levar un power point e facer un pinchacarneiro, un amigo performer para que che poña un CD ou unhas imaxes semellando que a poesía non se expresa a sí mesma. A min gústame recitar de forma sobria, que o poema teña todo o que teña que dicir. O uso da imaxe era outro problema aquí. Cada un tenta topar a súa voz. O que fai Lucia Aldao e Lucia Lago encántame e o leo, pero, para o que eu tento facer, ese mecanismo non serve porque o vería como traducción dun medio a outro. No meu caso traballo dende a sobriedade da palabra e a potencia imaxinaria que se aloxa dentro, como musical. Non é preciso a música ou a imaxe porque xa están nel sen superpoñer ou crear nada suplementario baixo a miña poética.

_mg_2516

Fotografía: Laura Dalama

Ti cando vas ler o teu poema pareces un carca porque hoxe tes que levar un power point e facer un pinchacarneiro, un amigo performer para que che poña un CD ou unhas imaxes semellando que a poesía non se expresa a sí mesma”

-As referencias d´O deserto tamén están inspiradas ou concertadas por un tipo especial de mística na que non se procura a deus, mais sí que se interioriza na soidade, no espellismo, no corpo, no relato das orixes (como Deucalión), ademais o deseño do libro na súa totalidade é coma unha especie de breviario.

Claro, das para min no cerne da miña procura. Xa que abriches o tema, e falamos antes, penso que si hai unha mística inmanente, ou como dis ti, o sagrado non é teolóxico. O sagrado está aquí e agora, no instante e polo tanto el é o sagrado. Non está ligado a deus ou ó mais alá, senón que é o irrepetible e o único de cada instante que marcha e non volve. Iso que me veu como unha revelación -e falo disto sen poñerme estupenda- tivo relación cun proceso de enfermidade e un proceso crítico a nivel vital. Son procesos que son dificiles de explicar inclusive cando xa estás fora deles e con distancia, mais lembro que cando estaba aí vía con lucidez e claridade insólita, cousas que agora son borrosas e son as que tratei de expresar. Esta idea da que falamos foi unha das que vin máis clara, aínda que a nosa tradición cultural disasocie corpo e espiritualidade, unha revelación foi que non había nada tan espiritual como as sensacións fisicas, do corpo, especialmente cando o corpo inverna e logo renace pouco a pouco. É dificil tratar de pensar ou poñerlle palabras a isto. A mística é a tentativa de poñerlle palabras o que por natureza lle é alleo. O Cantar dos Cantares, que é de amor místico a priori, ten a orixe profana do mesmo. Tampouco eu vexo que ó final a mística amose que non hai contradición entre a nosa cultura reacia a entender iso. En realidade non hai contradición entre o pracer sensual e un sentido trascendente do corpo e da experiencia. Nese proceso tiven sorte de ter vislumbres deses que van parar ó libro. A escrita para min non é unha tradución dunha experiencia, é a propia experiencia.

-Tes fama de que non che gustan os intérpretes. Se dentro de 100 anos a túa obra tivese centos de comentaristas o interpretarías coma un fracaso?

Toda a atención que lle prestan os comentaristas á escritura non a podes desprezar, obviamente. Paréceme incríbel que se para min isto é unha necesidade e unha paixón, que ademais de ser iso me dea tanto de por si, que se alguén quere dialogar con iso, non podo sentir máis que a gratitude pola atención e o interese. Outra cousa é que non me guste sentirme, como a moitos outros, etiquetada. Penso que a crítica debería ser o que Jenson explicaba coma se fose algo máis semellante a un mapa, de cartografía por necesidade inestábel xa que non é o real, que axuda a xerar unhas orientacións e uns camiños con novas luces. Polo tanto penso que a crítica deberá ser máis prospectiva e menos denominativa. Semella un rueiro cunha lista de nomes e non ese espazo tentativo como unha brúxula. Debe abrir e non pechar. Dígoo dende o privilexio de facer crítica e cando leo a outros trato de lelos non suxeitándoos ó limite da miña intelixencia senón respetando os lugares da súa propia intelixencia. O que ocorre entón é que reducimos ós demais ós nosos esquemas mais calquera obra potente e por natureza aberta, desafía os esquemas. A crítica debería facer o esforzo por abrir e non por pechar. Etiquetas como “poeta feminina dos 90” as recoñezo como cansinas, tamén é verdade que nos libros de texto ten que haber etiquetas, a intelixencia precisa balizas e categorías sen conformarnos con pecharnos nese lime. A boa crítica e potente é a que abre.

A escrita para min non é a tradución dunha experiencia, é a propia experiencia”

Pasando a outro poemario con amplas connotacións históricas, xa dende a portada co Angelus Novus de P. Klee, lemos n´A Guerra (2013) unha máxima platónica, en certo senso benjaminiana: “Só tentando esquecer conseguimos lembrar” ou “a atroz verdade respira no metal”. Non da unha visión pesimista e escura do ser-no-tempo e do ser-na-sociedade?

Xustamente elixiches un verso meu e un de Daniel Salgar. É un libro que ten algo de anticipación, o libro saíra no 2013, anterior, como case sempre, temperá. Aínda non sabiamos aquilo que se ía chamar crise, un significante baleiro que nos tentabamos atrapar. A min gústame moito o seu proceso de creación, xurdido da relación de vello con Daniel e na confianza mutua de escribirnos moito. Entón xurdiu primeiro sobre o que faciamos cada un e logo, chegamos a respostarnos nunha chispa mutua, case escribindo para responderlle ó outro xa como poesía. Escribimos a medias como pregunta e resposta. O libro era sombrizo porque era e é un tempo sombrizo, non o nego, non é a “alegría de la huerta” precisamente.

-Aí está o sentido catastrofista da historia fronte a eudemonoloxía aplastante, non si?

O fermoso da alegría que poida haber no libro ten que ver con soster ese fío de intercambio entre dúas persoas co que é quererse. Quererse é soster a esperanza por un fío. Benjamin falaba moito da esperanza. Non é que o libro fale de cousas alegres mais o seu impulso e sentido está na esperanza. Na última cita do libro, que é de Margarita Ledo falando de Antón Moreda, di algo así como que el tiña a esperanza que soamente latexa nos desesperados. Entón creo que a cousa está por aí, que o final a alegría do libro é que exista. Igual que se di que toda poesía de amor é o amor, mais ben a escritura é o amor, non só que fale sobre este. O propio querer escribir no alento que está detrás é un acto amoroso, porque a destrución é o non facer.

_mg_2714

Fotografía: Laura Dalama

O propio querer escribir no alento que está detrás é un acto amoroso, porque a destrución é o non facer”

Recórdame a cita de Umbral na que afirmaba que os peores poemas de amor escríbense cando estamos namorados.

(Risas) Iso é quizais porque Umbral nunca estivo namorado.

Os inocentes gustas dunha cita utilizada por Heidegger que recolle dunha carta de Hörderlin á súa nai na cal afirma que a poesía é a máis inocente das tarefas. Segue sendo válida ? Non é algo case insultante e provocador?

O pensamento de Heidegger sobre a poética está centrado en Hölderlin, nesa especie de aforismos que fai e coñeces ben. El xa inxerta a dialéctica entre a inocencia, o perigo e o propósito do poema. Nun deles di que a poesia é inocente e na seguinte explica o perigo da poesía. Non nos conformemos con colocar a Heidegger en posición de afirmar que a linguaxe é inocente, xa que sería unha simplificación. Gustábame o contido provocador e o contraste que xeraba co que hoxe sabemos de Heidegger. É como se realmente todo o que pasara despois nos dera unha perspectiva de lectura da que non podemos prescindir con Heidegger, iso vólveo problemático. Para min non o impugna e o defendo como pensador, igual que un marxista como Badiou no libro que fixo con Barbara Cassin -filósofa analitica- sobre Heidegger. Os dous o defenderon fronte a posición dominante na esquerda, que o condena. Eles deféndeno dende a esquerda sobre o seu pensamento referido á linguaxe. Para min non é para rirse de Heidegger, pero si con afán de tirarte a un precicipio.

Na tradución ó castelán existe na forma completa xa que a maquetación orixinaria quería ser un libro-caderno con moita cita e aforismo, mais non poido ser por un tema de maqueta: hai dous libros, o que pensei e o que é. Tal como quedou, sen as citas, para min o perigo na interpretación era lelo como novela amorosa en verso, moi ligado a iso. Eu creo que iso non se pode negar, é unha crónica dun enamoramento, pero había outras cousas que debían prevalecer e quedar inscritas ó abandonar o caderno e as citas. A cita de Heidegger servía para iso.

O da inocencia depende como se vexa, volvo á impugnacion do cinismo moderno xa que xa pasou a postmodernidade á moda. Ás veces quedámonos aí e crémonos por riba das cousas, mais no fondo non ten porque ser así. Eu en cambio reivindico a noción de inocencia a pesares de que o título pode ser irónico.

-Alguns títulos son só de artigo máis substantivo como O deserto, algo xa utilizado por Kafka (O castelo, O proceso).

Nunca o pensara dende esa óptica. Agradezo moito esa lectura porque é unha aposta tal como ti o dis. É prescindir do accesorio, buscar case unha neutralidade porque non hai que encher o que xa esta cheo. O substantivo atráeme. É suxerente poder poñer o que ti queiras. Moitas veces eu noto que a xente cando defendo esas apostas, nos editores e lectores, parece que lles falta algo e eu o vexo moi claro e dame rabia. Aínda que igual o ano que ven cambio debido ó meu carácter instintivo. A pesares de que a min mesma non me guste, o defendo, e é cuestión de que para min os libros teñen o seu nome. Eu case sempre poño o nome e logo escribo. O nome é un caixón, nese aspecto son un chisco teimuda. Ó xa estar escrito en min, o segredo reside en que eu xa sei o que reside nese caixón, aí reside a forza.

Nos teus poemarios non só utilizas imaxes literarias ou retóricas co afán lírico senón tamén co obxectivo de lindar na xerga filosófica. Cres que a linguaxe pode combinar a tarefa de pensar e a poética como forma superior de linguaxe?

Creo que a poesía é unha forma singular da linguaxe, non diría superior porque sería unha arrogancia. Sería como un oceanógrafo defendendo ó océano, un lingüista á linguaxe, etc. Claro que para un poeta a lingua propia é relevante mais non superior. Si que é particular a forma na que a linguaxe procura e se pensa como unha forma de coñecer mecanismos ocultos á consciencia ou máis alá das formas cotiás de empregala linguaxe. Non só é iso, insisto xa que é certo que me parece esterilizante para a poesía e á linguaxe a pretensión de cinxir o poético unicamente á procura lingüistica. Para min o poético está ligado á emoción sen que isto signifique o sentimento. Para min a linguaxe poética conéctase de forma radical con paixóns e emocións, tamén o odio. Penso que ás veces, dende finais do XX, esa teima de que entre poesía e linguaxe hai unha identificación unívoca, ten os seus perigos: hai máis elementos e hai que pensalos co mesmo rigor.

_mg_2488

Fotografía: Laura Dalama

O meu traballo é desvelalo mito como tarefa da herdanza ilustrada, e o obxectivo fundamental do desvelamento (aletheia) é desmontar certas aparecentes evidencias”

Esta pregunta tamén ten que ver con Heidegger e o chamamento que lle fixeran en Berlín para entrar na Academia de Belas Artes porque interpretaban a súa linguaxe dende o poético e non dende a análise do ser que facía.

Para rematar, ti analizas en Fogar impronunciable (Galaxia, 2011) a problemática sobre a figura do espectro na cultura galega e os seus usos na identidade, a historia e a ideoloxía. Na última parte es crítica de como se xestiona a cultura e a identidade. Que espectros permanecen hoxe en día? Non son necesarios os mitos aínda que sexan mentira?

Aí son ilustrada, o meu traballo é desvelalo mito como tarefa da herdanza ilustrada, e o obxectivo fundamental do desvelamento (aletheia) é desmontar certas aparecentes evidencias e lugares comúns que, por repetidos, non teñen que ser certos. Unha cousa é que un crea que algo ocorra é saudable, outra cousa é cando procura a tarefa de interrogar ó mundo chamando a atención sobre eses mitos e verdades asumidas. Penso que probablemente o pensamento crítico ten que ser incómodo por definición, aquel que desmantela e retira o chan debaixo dos pés.

-Os espectros sempre están presentes como cando o presidente Núñez Feijoo ou Ana Pontón utilizaron a Idade Media como sinónimo de barbarie na campaña electoral. Semella que na linguaxe política dos medios de masas son precisos espectros para comunicarse.

Aí eu distinguiría entre política formal e pensamento politico. No libro é evidente que o pensamento político é importante, aínda non sendo un libro de teoría política, o pensamento sobre o común é importante. Nesa epoca (a da escritura do libro) lía a Badiou e a Rancière, teóricos contemporáneos da política con posicións políticas fortes pero que recoñecen que é dificil que a política formal, a que da o parlamento, poida chegar a ser representativa. A pesares deste goberno actual, é a situación actual moi interesante para ver claro como se impugnaron as regras do xogo, algo espectral como dis ti, porque é unha interinidade que leva a preguntarnos quen son eles e que fan aí, nun limbo totalmente. Nun tempo en que a idea de política como representacion é cuestionada, recordemos, botando a vista atrás ó 15-M (e os berros de non nos representan) que é un lugar moi interesante pensar sobre el criticamente. O que pon de relevo é que o que está en crise é a política como sistema de representación, debendo pasar quizais a ser outra cousa. Igual que na arte entrou en crise a idea de arte de representar co modelo mimético-artístico de imitala realidade, podendo ir máis alá. Na estética temos claro que a literatura non se limita a representar o real, mais ó mellor na politica temos que ser audaces. Gústame moito unha frase de Judith Revel que di que ó igual que nos permitimos experimentar nas nosas vidas e na arte, é moi importante recoñecer un lugar na experimentación política porque o mundo mudou e é facil errar se imos ás vellas fórmulas, igual que coas novas. É o momento de incorporar a idea de risco ó facer politico, non só á arte ou á vida.

Igual que nos permitimos experimentar nas nosas vidas e na arte, é moi importante recoñecer un lugar na experimentación política”

-Maria, es coñecida polo teu compromiso feminista. Que opinas de iniciativas como A Sega ó organizar unhas letras galegas femininas alternativas? Como aceptas esa recepción dun poder literario e conmemorativo paralelo e que pensas sobre se a Academia ten un problema nese aspecto.

Ten a academia o problema? Igual é que nese sentido son moi realista porque penso que a desigualdade está en todas partes, non só nas institucións. Creo que replican a unha desigualdade real e no traballo, ademais é unha discriminación cotián e aféctanos a todos e a todo. O xeito en que vivimos, en que nos educaron, como pensamos, como queremos vivir a vida e os modelos que aceptamos e rexeitamos inflúen de forma que, nese sentido, penso que é moi complexo. Tamén hai algo que me preocupa e é pensar que a solución a ese problema pasa por xogar só no terreo da reivindicacion ás institucions, xa que, só así, non se vai resolver por cuotas.

_mg_2687

Fotografía: Laura Dalama

Temos un discurso feminista sólido pero, vivimos como pensamos?”

O que si diría é que aínda que aceptemos que esa loita forma parte da axenda do feminismo, non podemos conformarnos con ela. Dicir que o mundo será mellor porque nos consellos de adminsitración hai equidade é limitado, igual témonos que preguntar por que existen eses consellos de administración. Interésame moito iso e a ferramenta que emprego é a vida, a miña propia. Interésame poñelo foco no xeito en que o vivir perpetúa eses problemas. Temos un discurso feminista sólido pero, vivimos como pensamos? Se todas as mulleres e homes fixésemos ese esforzo, as cousas terían maior consistencia e lucidez mesmo para analizarnos como sociedade en bloque.

-Grazas María por esta conversa bárbara.

A vós, polo interese.