Conversas bárbaras con Xose Manuel Beiras: “A Transición foi unha trapallada”

PANO_20150202_132801

13:00 p.m., Parlamento de Galicia. Unha delegación de tres noitábregos diríxese a entrevistar, ou mellor dito a conversar, cun político, economista, literato e pianista na escuridade. Un home que máis alá dos seus zapatazos no Parlamento, de que o chamasen tolo ou inclusive lle pedisen que abandonase o seu escano mantense como o que é, un músico frustrado que se adicou á docencia e, como di él, non se adicaría á política se vivise nun país normal. Convídanos a un café e rexeitamos amablemente, queremos comezar e acendemos a gravadora.

Quen é o Beiras, podería definirse ?

 Non é doado porque eu lémbrome cando me deron o premio Facer país de Láncara no 2005 que eu precisamente pregunteime no que dixen alí ó recibir o premio quen é o Beiras e  eu dicía que en realidade era un músico frustrado porque eu estiven a piques de adicarme á musica no comezo da adolescencia. Eu estudara música dende moi pequeno e só cando se complicaron as cousas no bacharelato pois entón tiña que escoller, pero en realidade eu tiraba mais polo eido artístico que por outro porque pensei en facer arquitectura pero non podía polas condicións económicas e familiares da época.  Ademais non tiña beca ningunha xa que non estaba no S.E.U. ou nas organizacións estudantís  franquistas e non me podían financiar para estudar fóra.

 Eu coido que a outra definición que pensaba cando era mozo era, “eu véxome como un profesor que a ratos toca o piano”, pero iso si, a docencia foi a miña vocación. O que pasa é que atopeime nun país que tiña unha patoloxía social política, e cultural moi grave e eu xa dende moi pequeno tiven dous elementos que me configuraron dende a infancia. Un foi o meu mestre Pereira porque dende neno eu aprendín a ler cunha mestra, pero meu pai e outros consideraron que aquilo da escola do tempo do nacional-catolicismo dos anos 40 non podía ser, e entón contrataron a un mestre republicano represaliado que quedara sen escola e collérono para un fato de rapaces, o xérmolo dunha cooperativa. A influencia deste mestre, que non era un home moi de esquerda pero sí republicano, que practicaba a pedagoxía da Institución Libre de Enseñanza, foi  moi importante, a outra foi a osmose co mundo do galeguismo e do nacionalismo polo tanto do Partido Galeguista grazas ós superviventes, en figuras como Otero Pedrayo ou Ramon Piñeiro.

E realmente un decía, “que pinto en España ?”. Pero finalmente eu retorno cando decido prepararme para a docencia en economía e para traballar sobre o país

 Unha persoa que era o terceiro ingrediente, viña do meu pai, foi meu tío Antón que era nacionalista e oculista e moi de esquerdas. Iso foi o que formou a miña personalidade dando lugar a ser consciente que estaba nun país que había que traballar por él, ou polo menos, nel. Así cando tiven a fortuna dunha axuda privada para irme a Francia, en canto remato a carreira de Dereito porque non podía por outra, xa me interesaba a economía e fun estudala en París onde ademais fixen na Sorbona cursos de lingua e literatura francesa. Entón foi o momento de encontro con amigos ou coñecidos meus que marchaban e quedaban fóra en institucións internacionais, como Fernando Pérez Oya en Nacións Unidas, Xoan Angui ou en Londres Ramón Lugrís ou Fernandez Pérez Barreiro, e realmente un decía, “que pinto en España ?”. Pero finalmente eu retorno cando decido prepararme para a docencia en economía e para traballar sobre o país. É así cando empezo a miña tese en Madrid e non hai quen ma dirixa, claro,  imaxina un rapaz que no ano 1959-60 con 23 anos ou así xa retorna de París e vai cun proxecto chamado “Los factores de desarrollo en la economía de Galicia” e entón comecei a traballar de maneira que o que fun acumulando meses e anos traduciuse nas materias primas na miña tese reducida a demografía do 1959 a 1960 traballando sobre as fontes dos censos de poboación da biblioteca do Instituto Nacional de Estatística. E tiña que facer todo, contando os panadeiros, os xastres, en rolos de papel das máquinas de facer contas, mais tamén saíu o meu primeiro libro “El problema del desarrollo en la Galicia rural“ que levou un premio da Casa Galicia en New York aínda daquela dirixida por Siliáns. Pois de aí saíu boa parte do que será o Retraso económico na Galiza.

 Ó mesmo tempo, a miña xeración é a xeración que da o paso de volver constituír organizacións políticas na clandestinidade,  no eido do nacionalismo de esquerda porque cando eramos adolescentes vivíamos a liña marcada polo Grupo Galaxia de que o que había que facer era política cultural do idioma e prestixialo e non había que meterse en política para non poñer en perigo o proxecto cultural. Nace a UPG e o PSG, e eu impliqueime dende o ano 1963, mais en realidade estabamos fichados. Pois entón o Beiras é isto.

 Cando me din que son politico, eu digo que non son político, son un cidadán que se vivise nun país normal seria activo na política pero nunca estaría na política organizada nin na institucional e ó final eu son máis coñecido como político que por outra cousa.

IMG_20150202_140324

Quería profundizar sobre seu tío, canto influíu na formación dos seus ideais galeguistas, foi tan importante ?

 Sobre todo na liña de esquerda, non era só galeguista, tamén nacionalista e ademáis era nacionalista de esquerda. El estivo no Partido Comunista na clandestinidade, estaba afiliado pero non era activo. E entón meu pai era un nacionalista do Partido Galeguista e do partido no tempo da República. Non só das mocedades de cando o Atila en Galicia senón un home cristián, crente, aberto e liberal no sentido da palabra, non neoliberal, senón progresista mais non prioritariamente de esquerda. Entón eu teño ese compoñente de meu pai do Partido como Cabanilllas, Gómez Román (ultimo secretario do Partido Galeguista) e eran dos que quedaran no interior pois non foran nin paseados nin foran exiliados e aínda que foran represaliados de maneira non brutal, non era o sector mais de esquerda. Pero en cambio meu tío Antón, que nunca pretendeu catequizarme, como tiña moita relación con él nos 60 cando vivo en Vigo, entón si que hai o compoñente máis de esquerda.

 Aínda que eu tamén nese senso no plano ideolóxico esquerda-dereita a miña traxectoria foi á inversa do habitual, pasei dun rapaz mozo moito mais moderado con 18 anos que cando tiña 20 anos máis, un proceso á inversa. Ou no referente á práctica do idioma, a miña xeración era a primeira procedente da clase media á que os fillos lles comeza a falar en monolingües galegos ata que chegan á escola, cousa que non era tan así antes. No noso caso, eu falaba galego na casa, pero non exclusivamente, para relacións fóra da casa falaba máis en castelán que en galego. Eu lin ó mesmo tempo nas dúas linguas xa que meu pai tiña unha moi boa biblioteca, a pesar de ser un empregado de paquetería, tiña relación coa intelectualidade de NÓS, do Seminario de Estudos Galegos, das Irmandades da Fala e outros intelectuais. Entón nos aprendiamos a ler xa en galego, en troques meu tío foi o primeiro que ós seus fillos, nos anos 40, en Vigo, sendo oculista, lles falaba monolingües en galego, de feito eran coñecidos como os fillos de Don Luis, que falaban galego. O exemplo do meu tío foi un exemplo que influíu moito.

Falamos agora de Alexandre Bóveda como mártir e a relación que tivo con el a súa familia xa que fai uns anos tivo proxecto de escribir unha biografía que a deixou. Por que non o fixo e que lle chama a atención de Alexandre Bóveda como mártir e a relación da familia ou o seu coñecemento ?

 Hai dúas cousas: meu pai era íntimo amigo de Bóveda, non da miña familia. E o trauma cando asasinan a Bóveda foi moi forte, de feito, un dos meus irmaos que me sigue chamáronlle Alexandre, por Bóveda. Incluso cando no 1936 se debate no Partido Galeguista a opción de ir coa Fronte Popular ou non, hai un sector máis conservador do Partido que non está por esas porque a Fronte era moi de esquerdas co PSOE, Izquierda Republicana, Comunistas, e claro está, hai un gran debate. Da lugar á Dereita Galeguista con Vicente Risco, Filgueira Valverde e outros. E meu pai, que admiraba a Risco, de entrada tamén está de acordo, mais chámao Bóveda e falan con él para convencelo de retornar ó Partido.

Descubro que Bóveda plantexa iso antes de Keynes, un vangardista da economía

 Para min Bóveda era unha referencia dende a infancia moi familiar. Pero logo, por outra banda, cando eu empezo a traballar máis a Historia de Galiza dende o s.XIX co Rexurdimento e o Nacionalismo con figuras como Brañas, (consideradas de dereitas e rexionalistas e non era así, senón nacionalista) pois eu descubro o que é Bóveda como artífice do ideario e o programa económico e social do PG, e resulta que a min interésame en concreto esa faciana de Bóveda. Está moi pouco coñecida, xa dende a aparición de Bóveda no anteproxecto de Estatuto que elabora o Seminario de Estudos Galegos na primavera do 1931, cando chega a República, ata un estudo da balanza fiscal de Galicia que, contra todo pronóstico, afirma que a economía galega non é subvencionada senón todo o contrario, e tamén os traballlos en A nosa terra e no programa do Partido Galeguista ou a creación dun banco publico galego.

 Eu descubro, xa estudando Economía,  a teoría de Keynes e atopo que o keyneisanismo que se aplica no New Deal pola carta de Keynes a Roosvelt no 1936 (de aí ven a economía do benestar e a as políticas anticíclicas, o que había que facer aquí e que fará SYRIZA, e eses animais fan todo o contrario, os de aquí) xa estaba en Bóveda. Descubro que Bóveda plantexa iso antes de Keynes, un vangardista da economía.

 Eu nunca tiven o proxecto de facer unha biografía pero si que en cambio, empecei a escribir cousas analizando a figura de Bóveda non só dende o punto de vista como o gran mártir do nacionalismo e da democracia, senón coma o cerebro dun proxecto de política facendística, financeira e económica para Galiza que sería unha revolución. E non era un intelectual, era un home que fixera unhas oposicións a Facenda e por esa vía recalou en Pontevedra, e no momento esplendoroso en que está Castelao e Cruz Gallástegui, autor da Misión Biolóxica de Galicia, e por tanto un núcleo fundamental. Incluso na etapa da deputación ilustrada presidida por Daniel de la Sota é a que promove a Misión Biolóxica no Pazo da Carballeira de Gandarón que revoluciona a concepción da economía agraria. As obras pouco coñecidas de Cruz Gallástegui, son absolutamente clarividentes e por outra banda cando compra a finca de Lourizán onde se instala o centro de investigación forestal. Boveda é un home talentoso,  autodidacta e cunha enorme intuición. Entón, esas propostas polo coñecemento a pé de obra do país, pola problemática da Facenda pública e dos gastos públicos e os impostos ou a balanza fiscal. Elabora as propostas xeniais do momento.

PANO_20150202_140346

Aquel poema que remata “Como en Irlanda, érguete e anda” déixao claro, a ver os da Fundación Brañas do Partido Popular, a ver se poden dicir “Como en Irlanda érguete e anda”, sería pervertido.

Onde fago iso eu e o escribo dalgunha maneira sintetizada ? Cando a min elíxenme membro da Real Adacemia Galega no 1976, porque o presidente Sebastián Martinez Risco era nacionalista e avogado na Coruña (no seu despacho é onde se funda clandestinamente o PSG no agosto do 1963) ofréceme un posto. Martínez Risco proponme porque di que son unha persoa que é catedrático de Sistemas Económicos en Compostela e dime que ese compoñente había que introducilo. Que pasa ? Eu inmediatamente póñome mans á obra mais son as eleccións do 1977 e levamos un golpe tremendo no Partido e eu entro en crise persoal forte e cando me recupero da crise pois entón tiña que facer para a posesión do escano un discurso de ingreso. Entón fago o discurso pensando de Brañas a Bóveda, e polo tanto o que fago é coller a Brañas e logo pasar á figura de Bóveda, un gran salto, e Brañas tento amosalo realmente como persoa conservadora na súa visión aínda que na cuestión social era activamente antiforista, pola abolición dos foros e a referencia de Irlanda deixa claro as súas ideas nacionalistas; aquel poema que remata “Como en Irlanda, érguete e anda” déixao claro, a ver os da Fundación Brañas do Partido Popular, a ver se poden dicir “Como en Irlanda érguete e anda”, sería pervertido.

 Tamén nese momento acábase de facer a primeira lexislatura galega, aprobouse a Lei de Normalización e hai un artigo que establece o deber do uso do galego e ese artigo é recorrido polo Estado, pero a iniciativa de recorrer ese artigo finalmente invalidado polo constitucional,  nace da delegación do goberno en Galicia, e quen era o delegado en Galicia? Pois foi recorrido polo que era o presidente da RAG, Domingo García-Sabell. Unha cousa monumental: eu lémbrome dun fato de escritores galegos encerrados na Academia en protesta polo asunto, como Uxío Novoneira e apareceu alí García-Sabell ( que fora o meu sogro, xa non o era, xa estaba separado), recordo que o Novoneira cando apareceu ese home encarouse con él e díxolle “É o unico país que coñezo onde o presidente da Academia que ten defender a língua do país é ademais o xefe da policía” e entón Avilés de Taramancos ou Méndez Ferrín, Pancho Pillado que tivo unha idea xenial, mandoulle un telegrama a García-Sabell como presidente da Academia dicindo “Solidarízome co presidente da Academia fronte a falcatruada que acaba de facer o delegado do goberno”-risas-.

 Ó xurdir o problema considero que eu debo renunciar ó escano xa que dábanme largas porque eu fora xenro del (de García-Sabell) e derivara pola esquerda e había certos problemas. Entón eu renunciei ó escano mais o texto que tiñamos xa estaba rexistrado, eran dous ensaios que están no meu libro “Por unha Galiza liberada” do ano 1983-1984 en edición Xerais con Luis Mariño e reeditado no 2008 por Fernán Vello por Espiral Maior, un sobre Brañas e outro sobre Bóveda. O que non é exacto é que quixera facer unha biografía.

Falou da súa estadía en París, concrétenos a influencia de André Marchal ou de Albert Camus, moi aprezado por vostede, que lle atraeu dese París con Sartre, Camus e esa intelectualidade ou do maio do 68 máis tarde ?

Hai un escritor e xornalista norteamericano en París que escribiu un libro sobre os anos 30, o libro é de Herbert Lottman chamado La rive gauche onde falaba do movemento da intelectualidade en París. Eu vin iso cando aínda existía e tiña potencia porque chego a París no outono do 1957, nese intre ademais a Universidade está aínda nese Barrio Latino, a facultade de Económicas e Dereito está na Montaña de St.Genevieve, e mais abaixo a Sorbona e os seus cursos de literatura.

 Eu vivo nese mundo e pernoctaba na cidade universitaria nas aforas de París, entón por unha banda está ese ambiente e por outra banda a fase final da IV República, do réxime instaurado  trala liberación do país, no momento en que ademais o presidente do goberno era Guy Mollet, socialista, pertencente naquel entón aínda ó que en Francia ata os anos 70 se lle chamaba  SFIO, Sección Francesa da Internacional Obreira, que viña de moi atrás. O proceso de descomposición do réxime é provocado no 1958-1959 polo golpe de estado branco que da De Gaulle, facendo unha nova constitución presidencialista e comeza a V República ata hoxe. Momento moi importante, xa que foi cando a crise de goberno na que cae Guy Mollet e asume a presidencia do goberno un home de talento e de esquerda, P. Mendès France,  moi coñecido en Francia, home anti-fascista e xudeo francés.

IMG_20150202_131455

 Estamos niso e ó mesmo tempo estamos en plena guerra de Alxeria e nos prolegómenos da guerra do Vietnam, xa que na Indochina francesa no ano 1955 prodúcese a grande derrota do exercito francés, isto forza a caída do réxime da IV República. Temos Vietnam, a derrota, a emerxencia de Alxeria e tes os debates na esquerda sobre todas esas cousas; danse por exemplo na revista de Sartre, Les Temps Modernes protagonista dos debates entre Sartre e Camus. Inicialmente o debate versa sobre o libro de ensaios de Camus, L´homme revolté, unha visión da rebelión diferenciando coa revolución, que desemboca no stalinismo; realmente é unha crítica ó stalinismo. As posicións de Camus eran moi esgazadoras sobre el sobre a cuestión alxerina xa que era un pied-noir, (a nai de Camus era das Baleares, da emigración de finais do XIX) polo que identificábase cos alxerinos e ó mesmo tempo non estaba pola revolución violenta defendendo que tódolos franceses en Alxeria deberían ser integrados, dando lugar ós debates tan intensos que vivín.

 Entón por outra banda imaxínate un rapaz de 21 anos que chega da España franquista, de Galicia en concreto nesa situación. Eu recordo que sempre que me preguntaban: Ti es español ? Ninguén o quería dicir porque te identificaban co franquismo, así que eu dicía, Non, non, je suis galicien, e entón en Francia naquel momento se dicías galicien pois dicíanche, “de la Galitizie”, ou sexa da Galitzia polaca, entón tiña que dicir da “Galice, aux quadrant Nord-Ouest par Portugal, Saint-Jacques de Compostelle”, e ti tiñas que escoitar, “Ah, si! Moi pretiño de San Sebastián” –risas-. Esta é a referencia, pero a emerxencia da esquerda, os combates cívico-dialécticos, a influencia da dereita reaccionaria da OS, os fascistoides, anti-comunistas, etc. Ésa é a sopa na que eu me atopo, é unha experiencia que cambiou a miña maneira de ver o mundo e polo tanto eses son os compoñentes.

Mercaba un tetra-lait para sosterme e para ter cartos para ir ó teatro, para ir ós concertos…

 A situación é un réxime nado da derrota dos nazis en Francia que está en crise, que pasa coas propostas de  reforzar o poder que é o modelo gaullista-presidencialista fronte a democracia parlamentaria da  IV Republica. Empezo a ler marxismo, e referencias do mundo intelectual. Os cartos que tiña, que eran poucos, trataba primeiro de manterme xantando nunha tasquiña vietnamita e logo cando tiven o carnet de estudiante ía os comedores universitarios, pero á noite non ceaba, quizais un dia si ou un día non, ou mercaba un tetra-lait para sosterme e para ter cartos para ir ó teatro, para ir ós concertos… Eu por exemplo acórdome de ver teatro con Gérard Philipe, unha referencia no teatro e o cine dauquel tempo, de feito eu co paso dos anos traducín unha novela da viuda de Gérard, Anne Philipe (tras morrer o seu marido de cancro), por proposta de Luis Mariño chamada O tempo dun salaio (Le temps d´un soupir) a novela escrita sobre o proceso da morte de Gérard Philioe. Pois tíñao visto actuar, coa compañía pública de teatro de vangarda, chamábase TNP, ou sexa Théâtre National Populaire, polo que fíxate como o Estado financiaba o teatro de vangarda e inclusive con teatro clásico de Racine ou do s.XVIII francés en montaxes con María Casares, de feito eu vina representando Fedra de Racine dirixida nunha versión vangardista por Jean Vilar (o mesmo que impulsa o Festival de Teatro de Avignon). Ou en música escoitei o derradeiro concerto de Ataúlfo Argenta, no 1957 recén chegado as París deu un concerto no teatro Théâtre des Champs-Élysées e cun solista, Arthur Grumiaux, que era o gran violinista no mundo nese momento, e foi o derradeiro xa que morreu nese inverno. Ou Marina Vlady facendo teatro de Chejov, ou ir ós pequenos teatros, un teatro que ainda sigue representando as obras de Ionesco, só obras de Ionesco, e ainda agora ! Ou ir a sentarte no café de Les Deux Magots e podías ver a Sartre, a Ponty, a Camus, Simone de Beauvoir. Dádevos conta o que era para min ver a Einsenstein, ou cine expresionista, que aquí estaba censurado.

Non foi só o de Camus ou Sartre, son tan sartriano como camusiano o que pasa é que se pensou que eran antitéticos, e eu sempre admirei a Camus porque o seu drama como pulsión pacifista é un drama tremendo na súa vida

 Non foi só o de Camus ou Sartre, son tan sartriano como camusiano o que pasa é que se pensou que eran antitéticos, e eu sempre admirei a Camus porque o seu drama como pulsión pacifista é un drama tremendo na súa vida. Eu traducín ó galego noutra estancia, no ano 1967, nun centro de investigación con François Perrault, (o gran pope da politica economica francesa, inventor dos polos de desenvolvemento) estando casado e cun fillo compartindo un cuarto do piso dunha vella actriz secundaria moi curiosa, pois traducín as Cartas a un amigo alemán, gustaríame retocar a obra. Nesas cartas que son tres ou catro cartas escritas por Camus durante a ocupación nazi e publicados por Combat, a revista clandestina da resistencia francesa. Esas cartas son un alegato con textos a un amigo alemán, un suposto que coñecera antes da guerra e que se fixera nazi, e debate con el. Hai uns párrafos nunha das cartas que son dramáticos xa que lle di, parafraseando, “tivemos que facer un logo recorrido para preservar os noso valores fronte a vosa ideoloxía, tivemos que aprender que hai situacións en que a razón non pode nada contra a espada pero que a razón unida á espada é vencedora inexorable da espada irracional”, entón aí detéctase o espírito da resistencia e era a violencia lexítima. Pero en cambio a violencia revolucionaria retratada en Os Xustos, Les justes, documentada moi ben no terrorismo branco dos rusos de finais do XIX, nas mesmas organizacións que atentaban ó zar e onde morrera un irmao de Lenin e que foi o que lle fixo cambiar a visión a Lenin, postulando que a revolución hai que facela como é debido, senón é así, pois traballar para as condicións.

 Outra cousa como o de Alxeria da lugar a que coñeza o texto de Albert Memmi Retrato do colonizado precedido do retrato do colonizador, pois ese libro antes de ser editado nos anos 50´ empezan a saír algúns fragmentos en Les temps modernes. Albert Memmi é o alxerino, tunecino de orixe, que fai unha radiografía da situación de Alxeria baixo a cousa colonial e eu cando lin este libro dixen “Hostia, pero se isto é un retrato dos galegos!“, sentinme identificado.

 Ademais empezo a coñecer a literatura anticolonialista de Aimé Césaire que era antillano, ou o libro de Frantz Fanon Os condeados da terra… Imaxínate que te transplantan a ti ó Paris no 1957, é algo sorprendente. Ademais tiña unha moza danesa que cando vin para aquí, xa que tiña que facer a mili en Pontevedra, diciame ela “Eu non vou contigo, que España é franquista”.

 Outro elemento era o familiar, eu tiña oito irmáns e a miña familia estaba no negocio en decadencia e a anguria de que se cadra tiña que volver. Eu coñezo unha anécdota divertida, antes de facer oposición á cátedra, convencéronme a facer opoisicons a corredor de comercio, dicíanme “ti sacas oposicións e tés un seguro de vida, pides a excendecia e tes unha cobertura“. Pois logo, fixen oposicións e fracasei totalmente, comecei a facer oposicións á Catedra da Facultade de  Dereito que tampouco as saquei, quizais porque era moi tímido e autocrítico. Máis tarde, a min encárganme pola creación da Facultade de Económicas, grazas ó decano Carlos Otero Díaz (recén gañada a tese de eocnomía política) e comisario da facultade, a poñela en marcha, entón propúxome dar o curso de Teoria I-Introducion á Economia mais eu xa tiña outros plans, aquilo non era para min.  Os cursos do 1968-1969 é cando xa entraba Estructura Económica, entón encárganme esa cátedra e no 1969 convócase a cátedra e eu vou facer oposicións. Aí xa ían a por min xa que estaba previsto que gañase un tipo de Madrid, outro de Barcelona e eu quedaría na Galicia, entón aí saíu o Beiras agresivo. As oposicións fixéronse en Económicas de Madrid e había candidatos da facultade e as oposicións eran uns seis exercicios monstruosos. O 1º e 2º exercicio era expoñer o curriculum, os teus traballos, a tese e logo había o debate entre opositores, chamada a trinca porque se trincaban entre si, e o segundo que era a memoria de obxeto. Eu fixen unha memoria que logo foi referencia (coa pulsión do estructuralismo de París, sorprendeu moito en Madrid) o que sorprendeu ó tribunal. Pois nas trincas eu saía en plan bestia, era completamente surrealista, corríase a voz que estaba trincando o Beiras e tódolos alumnos progres ían aplaudir a Beiras, de feito tiñan que poñer orde. e gañei a cátedra nese momento, contra pronóstico, senón eu estaría fodido. De maneira que a traxectoria miña foi moi na marxinalidade nalgúns momentos. Iso foi o que me fixo vir e quedar aquí definitivamente, queimo as naves e aposto por traballar no país, eu estivera no paro sendo moi brillante polo que foi unha aposta arriscada, trece anos estiven na corda frouxa.

IMG_20150202_131906

Qué transformacións sufriu a esquerda tanto en ideoloxía como en organización dende que vostede era secretario xeral do PSG ata agora,  coa formación de ANOVA?

Primeiro é un proceso de transformacións que se dan a comezos dos sesenta e finais do franquismo que é moi importante. O proceso consiste en que por unha banda nacen organizacións alternativas, democráticas e antifascistas na sociedade civil que vai ser fundamental para o proceso de ruptura democrática co franquismo. Tamén cristalizan partidos de esquerda que van ser moi relevantes no ámbito antifranquista sobre todo dende finais dos sesenta até a transición. En Galicia, no 1963 nace o PSG e no 1964 a UPG. Este último é un partido comunista e nacionalista. O PSG nace como unha proposta socialdemócrata pero que radicaliza sobre todo a partir de finais dos sesenta. Empeza a haber en Galiza unha conexión entre esas forzas políticas emerxentes e o que se estaba organizando na sociedade civil. Por exemplo, todas as asociacións culturais foron moi importantes e serviron de tapadeira para proceder a auténticos actos políticos. Cando isto empeza a funcionar o PSOE non existe prácticamente, pero si que existe o famoso Frente de Liberación Popular. Isto, unido a que xa entran en escea xeracións mozas nacidas despois da Guerra Civil como a xente que chega a universidade no 1965 e que xa ten outra cultura non só na universidade senón tamén no mundo laboral, tanto labrego como obreiro. Eu son o máis vello dos meus irmáns e irmás. A diferencia cultural entre cando eu e os meus máis próximos detrás de min nos anos cincuenta estabamos na adolescencia e cando os máis novos nos anos sesenta chegaron a ela mostraban un gran cambio. Foi un proceso acumulativo expansivo que se da no tardofranquismo en Galicia e que lle da forza o proceso rupturista.

En clave nacionalista hai acordos como a finais dos anos sesenta cando se redata un documento conxunto de UPG e PSG, precedente do que van a ser os postulados básicos do BNG no ano 1982. Foi elaborado por catro persoas en Vigo. Ferrín por UPG, eu polo PSG, Camilo Nogueira  e un pintor que era de UPG, Xabier Pousa. Este documento conxunto ten moita importancia. As loitas conxuntas en conflitos sociais graves levan a facelos máis activos. Despois xorden os primeiros sindicatos propios como o SOG (Sindicato Obreiro Galego) ou incluso a ADEGA (Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza). En definitiva, todo iso é o que desemboca na constitución da Asamblea Nacional Popular Galega, onde en principio estamos uns e outros, e do Consello de Forzas Políticas Galegas que elabora ese documento tan esquecido chamado Bases Constitucionais para participación da nación galega nun pacto federal do Estado. É moi curioso, porque estaban UPG, o PSG e o MC, que non era nacionalista. Mirade iso con cousas que estaban dicindo hoxe! Tamén estaba o Partido carlista federalista! Todo iso é o resultado dese proceso que arranca do famoso concello da mocedade do 1960-61, cando a xente moza acorda que deben superar aquilo da política cultural, o piñeirismo para entendernos. Non hai un acordo, pero da lugar ao nacemento do PSG  e de UPG.

Eu lembro que había xente que me paraba pola rúa e dicía: “Señor Beiras eu o admiro moito!” E logo dicía: “Bueno, son do PP”

A segunda transformación rotunda dáse cando se monta dende arriba a operación da reforma política, a chamada transición. Isto produce unha frustración brutal. O partido galeguista fora disolto no ano 53 e o proxecto dunha democracia cristiana galeguista nacionalista non foi capaz de montarse, o que levou a que en Galicia todo o que non era o sector de empresariado e burguesía, o equivalente a o que era o PNV en Euskadi ou CiU en Cataluña non existiu. Hai un período no que hai que restruturar o nacionalismo de esquerdas, que estaba fragmentado. Entón ahi  a iniciativa da primavera de 1982 de reformular a fronte e pasar daquilo de PSG, UPG e demais para facer unha organización conxunta como o BNG abriu unha nova etapa. Volveuse a un proceso de reintegración. Entre o 82 e o 93 reintégrase practicamente todo porque entran, entre moitos outros, Esquerda Galega, MC, ou o Partido Nacionalista Galego de Pepe Peña.

Os anos noventa son uns anos de eclosión ata que o nacionalismo de esquerdas organizado é hexemónico no sentido de Gramsci, pois non é o dominante nin é o que ten a maioría dos votos senón que é o que máis autoridade e credibilidade posúe alén das fronteiras da súa base social. A finais dos 90 nas enquisas que se facían o 80% pensaba que a organización política que mellor defendería a Galicia sería o BNG, aínda que repecto a quen gobernaría mellor xa eran só pouco mais do 50% os que se quedaban con el. Eu lembro que había xente que me paraba pola rúa e dicía: “Señor Beiras eu o admiro moito!” E logo dicía: “Bueno, son do PP” (risas).  A seguinte fase foi na que dentro do BNG empeza un proceso de perda daquilo que se acumulara porque dádevos de conta o que significa que se lance a proposta de recuperar o Galeuska, o que no Estado español é coñecido como Declaración  de Barcelona. No plano socio-político hai un cambio moi importante. A toma de conciencia da xente de que compre implicarse como cidadáns e que hai que combater o réxime existente vai constantemente en ascenso e da lugar entre os sesenta e finais dos setenta ao proceso constituínte no plano socio-político que foi a proposta estratéxica cara unha ruptura democrática. Hai unha conciencia de que ese réxime ten os días contados e hai un optimismo. Que pasa despois? A frustración de que aquilo fora suplantado pola reforma política. Segue habendo un combate por defender o proxecto que non chegara adiante pero dentro do marco do novo réxime político.

Pouco a pouco este réxime vai desembocar no que estamos vivindo agora. Cando xa a partir do 2006 empezan as cousas a estalar e cando empeza a aumentar os colectivos de agraviado da cidadanía e a brutalidade do poder político de agredir a maioría social leva ao fenómeno propio deste fin de réxime que é cando os cidadáns danse conta de que teñen que autodefenderse. Por iso digo que estamos nun momento no que as forzas rupturistas e de esquerda temos a obriga de apoiar o proceso. Artellalo pero sen dirixilo. Do contrario, teríamos unhas formas despóticas dominando por moito tempo máis.

A transición foi unha trapallada e en vez de termos un Parlamento e unha Xunta de Galicia que  retroalimentara o proceso, sempre foron un pseudópodo do poder central do Estado.

IMG_20150202_131849

Para vostede, qué ten máis importancia na configuración dunha nación a vontade do pobo ou o substrato cultural que a diferenza?

É que a vontade do pobo ten que basearse na conciencia da propia identidade, e por tanto a identidade sempre é cultural, histórico-cultural. A min un dos meus referentes no pensamento de esquerdas sobre as cuestións nacionais é Otto Bauer, un austromarxista de finais do XIX até a Primeira Guerra Mundial, e nos seus ensaios sobre a cuestión nacional é o que mellor  analiza porque é quen di que hai unha comunidade de orixe e unha comunidade de cultura, e partir de aí fórxase unha comunidade de destino no sentido a que pasou a significar algo perigosísimo en canto que outros como Jose Antonio Primo de Rivera dicían “somos una comunidad de destino en excendencia”, si claro, somos un tren de mercancías -risas-. El defíneo como comunidade non como sociedade, tomando unha distinción que un gran sociólogo de finais do XIX, Ferdinand Tönnies tamén tomara.

Os elementos que definen a sociedade son fundamentalmente a súa estrutura interna de clases-grupo de clase e a comunidade é por un sentido de ascripción  a un proxecto común, unha identidade común. O concepto de comunidade refire o comunitario, polo tanto ó comunismo en definitiva no sentido propio da palabra, mentres que sociedade é distinto. Polo tanto, as dúas cousas están conxugadas. Pero o motor da emancipación e polo tanto da conquista da constitución do pobo como nación e suxeito político cun aparato de Estado propio e con soberanía propia é o proceso que ten que ir de abaixo arriba. Agora, que ocorre ? Se logras que arriba haxa institucións que poidas utilizar para retroalimentar ese proceso pois acelérase. Iso pasou en Euskadi e Cataluña.  A presencia no poder autónomo dunha forza propia aínda que non fose de esquerdas (o PNV) combinado coa presión da esquerda abertzale da lugar a que iso retroalimente o proceso na sociedade civil. En Cataluña coa Crida Esquerra Republicana de Catalunya, o feito de que as institucións catalás estivesen detentadas por forzas propias, aínda que fosen conservadoras, polo menos defenden a identidade, defenden as competencias que teñen. Aquí pasou que como eramos unha colonia interior, foron as forzas de ocupación as que fixeron o asunto. A transición foi unha trapallada e en vez de termos un Parlamento e unha Xunta de Galicia que retroalimentara o proceso, sempre foron un pseudópodo do poder central do Estado. Desta forma, resulta que os cidadáns de Galicia tivemos que seguir durante dous terzos de século que levamos de autonomía pelexando pola soberanía propia fronte á maior parte dos casos as actuación dos propios representantes do Parlamento de “Ghalisia” e da Xunta. Isto é o que pasou.

Isto é igual que cando se dicía “el oro de Moscú” no franquismo e acusaban á República de estar vendida… De todas formas hai que ser moi escrupuloso.

Respecto aos supostos escándalos que están rodando agora a Podemos, pensa que é mais ben unha campaña de desprestixio ou teríamos que pensar mais ben no de predicar co exemplo?

 No caso Monedero hai unha evidente campaña de desprestixio e polo tanto aplícase o da palla no ollo alleo e non ver a trabe no ollo propio. De todas maneiras hai que ter máis coidado, sobre todo cando sabes que estás no punto de mira. Eu non coñezo os datos, hoxe por hoxe, fiables de verdade do escándalo de Monedero pero está claro que cando os acusan de recibir cartos de Venezuela , pois manda puñeta! Eles (PP) reciben cartos de narcotraficantes e teñen diñeiro negro en Suíza. Acaso un Estado que fixo unha reforma importante, cos seus defectos, non pode apoiar as forzas políticas ? Isto é igual que cando se dicía “el oro de Moscú” no franquismo e acusaban á República de estar vendida… De todas formas hai que ser moi escrupuloso.

Un exemplo. Xusto despois das eleccións europeas a responsable da organización na dirección de ANOVA, Yolanda Pérez do Campo foi imputado polo xuíz. Non tiña ningún fundamento. Foi imputada por un problema que houbera no concello de Ourense e houbo algún que implicou a esta muller, que non era concelleira de Ourense cando ocorreron os feitos que a imputaban. O lóxico sería que nun caso así o xuíz tería que pedir ao concello un certificado de se esta persoa era ou non concelleira. Non o fixo, imputouna. Cando xa por fin tivo audiencia co xuíz, este pediulle desculpas e díxolle que aquilo non ía ter percorrido. Fai uns días que acaba de aclararse e esta compañeira foi desimputada. Digo isto porque inmediatamente de que ocorreu iso, falamos con ela dentro da dirección de ANOVA. Ela non é nin concelleira, nin deputada, non tiña cargo público senón interno. Pero presentou inmediatamente a súa dimensión…fodida porque todos sabíamos todos que era unha astracanada. Fixádevos, exemplaridade. Cando estás no ollo do furacán tes que ter moito coidado.

O conflito entre o Bloque e ANOVA ten bases de conflito persoal entre os líderes ou é máis ben algo ideolóxico?

Vamos a ver, non hai un conflito entre ANOVA e o Bloque. Houbo un conflito no BNG despois de anos de intentar plantexar que era necesario facer unha autocrítica interna. Non se podía dicir que todo o que pasaba era culpa dos de fora, dos inimigos. A proposta de rexenaración interna e de recuperación do proxecto estratéxico non foi posible. Por esta razón o Encontro Irmandiño e o que era Mais Galiza decidimos marchar. E xa está. Agora ben, houbo unha  lectura que se difundiu na dirección do BNG de que nos foramos porque perderamos a votación. O documento que nós presentamos a asamblea conxuntamente fora un documento previo de rexenaración pero non se quixo saber nada e desapareceu do mapa. Había todo un espectro que quería cambiar as cousas. Ahi foi onde houbo un empate técnico, pero na asemblea anterior xa se discutira se marchabamos do BNG ou non. Acordouse facer un intento final. Se marchamos do BNG foi porque se negaron a abordar problemas internos de rexeneración e de recuperación do proxecto estratéxico. Eu cando foi a segunda volta e era candidato estaba poñéndolle velas a Santa Clara para que non saise porque pensaba que se me atopaba con estas forzas e esta actitude, Que ía facer? Non Saimos do Bloque para entrar noutra organización, saimos do BNG e empezouse a suscitar un proceso de asambleas abertas que desemboca na asemblea constituínte da NOVA. Nada mais constituírse e no horizonte dun adiantamento das eleccións lanzamos a proposta dunha fronte ampla e convidamos ao Bloque a entrar. Incluso pensei  para min mesmo que sería “pistonudo” porque así non tería que ir ao Parlamento xa que a cabeceira dixo que lle correspondería ao BNG por ser a forza mais potente. Pero non quixeron.

IMG_20150202_140921

Obxectivamente existe un conflito ideolóxico? Sí, pero está en que na experiencia do ano 2001-2002 o BNG deixou de ser o BNG que se fundou no 1982

O caso é que chegamos ao Parlamento e en vez de pasarllo polos fouciños o primero que intentamos foi establecer boas relacións, polo tanto non hai un conflito nese sentido. Obxectivamente existe un conflito ideolóxico? Sí, pero está en que na experiencia do ano 2001-2002 o BNG deixou de ser o BNG que se fundou no 1982.  Cuestións persoais? Si, sempre hai algunha, sobre todo cando se deixa de practicar a fraternidade. Pero como sempre digo, non son rencoroso. O problema para min non foi que me asediasen, que me acosasen, que me fixesen putadas a ata que me difamasen por escrito.Non. O problema é que se cargaron a dinámica dun proceso que tiña unha credibilidade na cidadanía e que empezou a perdela. Se ultimamente algún deles di “Beiras debilitou ao nacionalismo galego”. Por que? Porque marchei do Bloque? E vos? No ano 2005 chegáronme a dicir que me estaba aferrando a ter un escano no Parlamento cando eu levaba vinte anos traballando gratis no Parlamento menos tres anos nos que pedira a excedencia.

Vostede naceu coa Fronte Popular, como dixo en varias ocasións, gustaríalle rematar a súa carreira política con outra Fronte Popular?

Sí, claro que sí…

Mírao posible?

Si, sobre todo o miro necesario. E esa idea tan frecuente que se di de que “a política é a arte do posible”, pola contra eu sempre dixen que a política en clave de esquerda é a arte de facer posible o necesario. Entendamos, ten que haber o que nós chamamos unha fronte ampla pero primeiro en Galiza, porque se queremos todos que esta sexa un suxeito político o primeiro que temos que facer é colaborar a que precisamente o sexa. Temos un obxectivo común clarísimo? Pois traballemos xuntos. Mirade o que fixo Syriza, que en realidade é un mosaico. Non é unha magma ou un saco de area, pero hai uns obxectivos primordiais. Non lle fagamos o favor ao poder de aplicar o “divide e vencerás”. Non se está contribuíndo de ningunha maneira a que Galiza poida exercer como suxeito político. Eu díxenlle a Xavier Vence, amigo meu, que cando se lanzou a proposta de fronte ampla ao Bloque no 2012 e a chegan a aceptar, íanse atopar con que ANOVA non ía pretender ser “el bonito del baile”. Se chegaban a aceptar, xa que Esquerda Unida xa o fixera, probablemente hoxe non estaría gobernando Núñez. Existe unha cultura isolacionista no nacionalismo galego que na UPG e dende mediados dos 70 foi a cultura que se estableceu. Cando no 76 os chamados  coroneis pegan un golpe interno e decapitan a Ferrín e os seus, éntrase nunha dinámica isolacionista. Non hai posibilide de que unha nación, pequena, feble e colonizada como  Galiza, onde as clases altas non asumen a identidade do país e onde só temos as clases explotadas e populares se pode realmente lograr a súa emancipación se non practica a solidariedade internacional cos movementos políticos e sociais que están contra este réxime e asumen as túas teses aínda que sexan organizacións de ámbito estatal. Se entre todos se fai iso vai a dinámica a levarnos a non só ter que predicalo senón ter que practicalo. Esa é a miña tese.

Se chegaban a aceptar, xa que Esquerda Unida xa o fixera, probablemente hoxe non estaría gobernando Núñez

IMG_20150202_131825

Unha pregunta un pouco futurista, como imaxina a Galicia dentro de cincuenta anos?

Para empezar, estou convencido de que non vai desaparecer do mapa. Estamos en perigo de extinción, e os depredadores que nos teñen condenados a extinción están ao nivel da Xunta, do estado español e da Unión Europea. Moitas veces teño utilizado da maneira sarcástica e medio surrealista unha metáfora. Neste país o cataclismo mais grande que se deu en Galicia en toda a súa historia incluso xeolóxica foron os pregamentos alpinos porque cambiaron a morfoloxía de toda Europa. Do peor cataclismo saímos beneficiados. A historia non é lineal e non se repite. Hai unha frase de Marx que se emprega moito que é “a historia repítese como farsa”. A historia avanza en espiral porque ten tres dimensións. Os binoculares que non ven mais alá de dúas dimensións só o ven proxectado no plano en que se repite. Eu non creo que poida desaparecer incluso en cuestións tan graves como idioma. Eu poño un exemplo, Irlanda. Independizouse completamente no 21 aínda que lle quedou a incrustación do Ulster. Que pasou co gaélico? Case desapareceu. Foron menos nacionalistas os irlandeses? A xente do IRA falaba en inglés. Aínda chegando a esa situación lingüística, que non creo que se dea, a situación da conciencia da identidade non depende só de iso.

Estamos en perigo de extinción, e os depredadores que nos teñen condenados a extinción están ao nivel da Xunta, do estado español e da Unión Europea

É certo que temos un recrudecemento dos mecanismo coloniais no plano económico e material. É moi grave que os centros de decisión empresariais que eran autóctonos desapareceran e que o idioma vaia como vai e que se estea expoliando os recursos e os ecosistemas e peor aínda pensar que se fai dende o propio poder de Galicia. A cidadanía consciente ten que loitar nunhas condicións mais adversas pero estou convencido de que  historia dos pobos da moitas sorpresas. No 1916, quen calculaba que no outubro do 1917 ía haber a Revolución soviética? No ano 1930, que xente calculaba que no 31 ían caer os borbóns e se instauraría unha república? No ano 2010, canta xente pensaba que xordería a primavera árabe a comezos do 2011? Eu creo que si que vai haber un cambio tan profundo que vai bascular completamente os criterios que existen hoxe na maneira de entender o que hai que facer con e co país. Non hai mal que cen anos dure nin nunca choveu que nos escampase.

 

 

IMG_20150202_131638